Νέες ισορροπίες μεταξύ της ταχύτερης ανάπτυξης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και της προστασίας περιοχών με ιδιαίτερη περιβαλλοντική, πολιτιστική ή τουριστική αξία επιχειρεί να δημιουργήσει το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ. Το σχέδιο επανακαθορίζει τους όρους με τους οποίους θα μπορούν να αναπτύσσονται φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα, βάζοντας αυστηρότερα όρια σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιοχών και δημιουργώντας παράλληλα ένα πιο σαφές περιβάλλον για νέες επενδύσεις.
Πρόκειται ουσιαστικά για έναν νέο χωροταξικό «χάρτη» πάνω στον οποίο θα στηριχθεί η ανάπτυξη των ΑΠΕ έως το 2050. Η βασική αλλαγή σε σχέση με το προηγούμενο καθεστώς είναι η προσπάθεια να αποσαφηνιστεί εξαρχής πού μπορεί να εγκατασταθεί μια μονάδα και πού οι περιβαλλοντικοί, πολιτιστικοί ή χωροταξικοί περιορισμοί καθιστούν την ανάπτυξή της δυσκολότερη ή την αποκλείουν.
Η κατεύθυνση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η πράσινη μετάβαση απαιτεί νέες επενδύσεις σε καθαρή ενέργεια, ενώ παράλληλα η εξάπλωση των έργων ΑΠΕ έχει προκαλέσει αντιδράσεις σε αρκετές τοπικές κοινωνίες. Το νέο πλαίσιο επιχειρεί επομένως να συνδυάσει ενεργειακούς στόχους, περιβαλλοντική προστασία και μεγαλύτερη ασφάλεια στις αδειοδοτήσεις.
Αυστηρότεροι «κόφτες» για τις προστατευόμενες περιοχές
Κεντρικό στοιχείο του νέου σχεδιασμού είναι η θέσπιση σαφέστερων και αυστηρότερων κριτηρίων αποκλεισμού για περιοχές στις οποίες η εγκατάσταση έργων ΑΠΕ μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερες περιβαλλοντικές ή χωροταξικές πιέσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις περιοχές Natura 2000 και ειδικότερα στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, όπου τα κριτήρια χωροθέτησης γίνονται αυστηρότερα. Στην ίδια λογική εντάσσονται και άλλες περιοχές που υπάγονται σε ειδικό καθεστώς προστασίας.
Στο επίκεντρο βρίσκονται επίσης τα δάση και οι δασικές εκτάσεις, καθώς το νέο πλαίσιο επιχειρεί να οριοθετήσει με μεγαλύτερη σαφήνεια τις δυνατότητες ανάπτυξης ενεργειακών εγκαταστάσεων σε εκτάσεις με ιδιαίτερη περιβαλλοντική σημασία.
Πρόσθετοι περιορισμοί προβλέπονται για περιοχές σε υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων, μια παράμετρος με ιδιαίτερη σημασία κυρίως για την ανάπτυξη αιολικών εγκαταστάσεων σε ορεινούς όγκους.
Με αυτόν τον τρόπο, η επιλογή της θέσης ενός νέου έργου δεν θα εξαρτάται αποκλειστικά από το ενεργειακό δυναμικό μιας περιοχής, αλλά θα πρέπει να σταθμίζεται έναντι ενός ευρύτερου συνόλου περιβαλλοντικών και χωροταξικών κριτηρίων.
Προστασία για μνημεία, αρχαιολογικές ζώνες και νησιά
Αυξημένη προστασία προβλέπεται και για περιοχές με πολιτιστική και αρχαιολογική αξία. Μνημεία και αρχαιολογικές ζώνες εντάσσονται στις κατηγορίες για τις οποίες τίθενται αυστηρότερα κριτήρια, ώστε η ανάπτυξη έργων καθαρής ενέργειας να μη συγκρούεται με την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς.
Αντίστοιχη βαρύτητα αποκτούν οι ιδιαιτερότητες των νησιωτικών και τουριστικών περιοχών. Η εγκατάσταση μεγάλων φωτοβολταϊκών ή αιολικών έργων σε τέτοιες ζώνες αποτελεί εδώ και χρόνια σημείο τριβής, καθώς δίπλα στις ενεργειακές ανάγκες υπάρχουν ζητήματα τοπίου, τουριστικής ανάπτυξης, χρήσεων γης και αποδοχής από τις τοπικές κοινωνίες.
Το νέο χωροταξικό επιχειρεί να ενσωματώσει αυτές τις παραμέτρους στον σχεδιασμό, ώστε η ανάπτυξη των ΑΠΕ να μη γίνεται αποσπασματικά, αλλά μέσα από προκαθορισμένους κανόνες και συγκεκριμένα κριτήρια χωροθέτησης.
Η λογική του σχεδίου δεν είναι επομένως μόνο να προσδιορίσει πού δεν μπορούν να αναπτυχθούν έργα, αλλά και να δημιουργήσει μεγαλύτερη σαφήνεια για τις περιοχές στις οποίες υπάρχουν οι προϋποθέσεις για νέες επενδύσεις.
Νέο τοπίο για επενδύσεις και αδειοδοτήσεις
Η αλλαγή των κανόνων έχει άμεση επενδυτική διάσταση. Ένα από τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι επενδυτές στις ΑΠΕ είναι η αβεβαιότητα σχετικά με τη δυνατότητα υλοποίησης ενός έργου έπειτα από μια μακρά διαδικασία σχεδιασμού και αδειοδότησης.
Με σαφέστερους χωροταξικούς κανόνες, το νέο πλαίσιο επιδιώκει να περιορίσει αυτή την αβεβαιότητα και να δημιουργήσει ένα περισσότερο σταθερό και διαφανές περιβάλλον αδειοδοτήσεων. Οι επενδυτές θα μπορούν να γνωρίζουν νωρίτερα τους περιορισμούς μιας περιοχής, ενώ οι αρμόδιες υπηρεσίες θα διαθέτουν συγκεκριμένο πλαίσιο αξιολόγησης των σχεδίων.
Η αλλαγή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η Ελλάδα θα χρειαστεί σημαντική πρόσθετη ισχύ από αιολικά και φωτοβολταϊκά τις επόμενες δεκαετίες προκειμένου να προχωρήσει η ενεργειακή μετάβαση. Η ανάπτυξη αυτή, ωστόσο, καλείται πλέον να γίνει με μεγαλύτερη χωροταξική πειθαρχία.
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό φιλοδοξεί έτσι να λειτουργήσει ως ο βασικός οδηγός για την ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας έως το 2050, βάζοντας πιο καθαρές γραμμές ανάμεσα στις περιοχές που μπορούν να φιλοξενήσουν νέες επενδύσεις και σε εκείνες όπου η προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και της πολιτιστικής κληρονομιάς αποκτά προτεραιότητα.
