Τα ανοιχτά μέτωπα στον πολεοδομικό σχεδιασμό διευρύνονται, διαμορφώνοντας ένα περιβάλλον αβεβαιότητας με άμεσες επιπτώσεις στην αγορά ακινήτων και στις επενδυτικές αποφάσεις, καθώς ακίνητα που θεωρούνταν οικοδομήσιμα ενδέχεται να υποστούν απότομη απομείωση.
Παράλληλα εξελίσσονται σε πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην κεντρική διοίκηση, τους δήμους και τις τοπικές κοινωνίες, η οποία μεταφέρεται με αυξανόμενη ένταση στις αίθουσες των δικαστηρίων, με το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) να αποτελεί τον τελικό κριτή για κρίσιμες πτυχές της πολεοδομικής πολιτικής.
Πρόκειται για αντιδικίες που αντανακλούν μια βαθύτερη αντίθεση ανάμεσα στην ανάγκη για εκσυγχρονισμό και συμμόρφωση με τη νομολογία από τη μία πλευρά και στην αγωνία των τοπικών κοινωνιών για τις επιπτώσεις στις περιουσίες και την ανάπτυξη από την άλλη.
Οι οικισμοί
Στο επίκεντρο των συγκρούσεων βρίσκεται το Προεδρικό Διάταγμα (ΠΔ) για την οριοθέτηση των οικισμών, το οποίο είχε δημοσιευθεί πριν από περίπου έναν χρόνο και έχει προκαλέσει κύμα αντιδράσεων λόγω των επιπτώσεών του στην οικοδομησιμότητα και, κατ’ επέκταση, στην αξία της ακίνητης περιουσίας.
Στον «χορό» των αντιδράσεων μπήκε προσφάτως δυναμικά ο Δήμος Πλατανιά Κρήτης, επιχειρώντας, σε πρώτη φάση, να αντιμετωπίσει το πρόβλημα μέσω του Τοπικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΤΠΣ) που βρίσκεται υπό εκπόνηση.
Οπως επισημαίνει στο «Β» ο δήμαρχος Ιωάννης Μαλανδράκης, «το ΠΔ δημιούργησε ένα μεγάλο πρόβλημα για τους οικισμούς από 701 έως 2.000 κατοίκους», τονίζοντας ότι είναι ο μεγαλύτερος δήμος της Κρήτης και διαθέτει 130 οικισμούς, εκ των οποίων πέντε εμπίπτουν στη συγκεκριμένη κατηγορία.
Ο ίδιος υπογραμμίζει ότι στόχος είναι «να ενσωματωθούν στο ΤΠΣ πρόνοιες που να μην μετατρέπουν οικόπεδα τα οποία αγοράστηκαν από τους δημότες ως “εντός οικισμού” σε “εκτός οικισμού”». Με τις προβλέψεις του ΠΔ, χιλιάδες ακίνητα που μέχρι πρότινος θεωρούνταν εντός οικισμού βρίσκονται πλέον εκτός, χάνοντας δικαιώματα δόμησης.
Μικρά οικόπεδα που ήταν αξιοποιήσιμα καθίστανται μη οικοδομήσιμα καθώς εκτός σχεδίου απαιτούνται υψηλά όρια αρτιότητας και πρόσθετες προϋποθέσεις.
Η δημοτική αρχή Πλατανιά επιδιώκει να αξιοποιήσει πολεοδομικά εργαλεία ώστε να αμβλύνει τις επιπτώσεις, αξιοποιώντας στοιχεία π.χ. που να καταδεικνύουν ότι υπάρχουν πυκνοδομημένα σημεία εκτός του πυρήνα των οικισμών ή να τεκμηριώνουν πραγματικές ανάγκες επέκτασης των ορίων.
Σε κάθε περίπτωση, όπως επισημαίνει ο δήμαρχος «αν το ΤΠΣ που εκπονείται προσκρούσει στο ΥΠΕΝ ή στο ΣτΕ, θα το υπερασπιστούμε δικαστικά».
Δικαίωμα δόμησης
Αλλαγές στο ΠΔ που επανακαθορίζει τα όρια των οικισμών έχει ήδη ζητήσει η Κεντρική Ενωση Δήμων Ελλάδας (ΚΕΔΕ), καθώς επίσης και σε άλλα κρίσιμα ζητήματα, όπως η αναγνώριση δρόμων που θα δίνουν δικαίωμα δόμησης σε παρόδια οικόπεδα εκτός σχεδίου ή οι κανόνες εκπόνησης των πολεοδομικών σχεδίων.
Δήμαρχοι, ιδιαίτερα από περιοχές με δημογραφικά προβλήματα, υποστηρίζουν ότι οι νέοι κανόνες περιορίζουν τις αναπτυξιακές προοπτικές. Ωστόσο, αναγνωρίζεται ότι οι παρεμβάσεις ήταν αναγκαίες για την αποκατάσταση της νομιμότητας, σύμφωνα με σειρά αποφάσεων του ΣτΕ που επιδιώκουν να βάλουν τέλος στην άναρχη επέκταση των οικισμών που είχε γίνει βάσει αυθαίρετων αποφάσεων νομαρχών κατά τη δεκαετία του ‘80 και στην ανεξέλεγκτη δόμηση σε εκτός σχεδίου περιοχές.
Η πιο ηχηρή έκφανση της σύγκρουσης κυβέρνησης – δημάρχων, πάντως, εκτυλίχθηκε γύρω από τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) και τα «μπόνους» δόμησης που πρόσθεταν ύψος και τετραγωνικά στις οικοδομές. Οι Δήμοι Αλίμου και Βάρης – Βούλας – Βουλιαγμένης και η ΚΕΔΕ κέρδισαν την αρχική μάχη στο Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο, γεγονός που οδήγησε σε αλλαγή της νομοθεσίας.
Ωστόσο, η απόφαση της κυβέρνησης να δώσει… χάρη σε κτίρια με νόμιμες οικοδομικές άδειες που ήδη είχαν προχωρήσει κατασκευαστικά, καταβάλλοντας ένα πράσινο τέλος (περιβαλλοντικό ισοζύγιο) – κάτι που θεσμοθετήθηκε με Προεδρικό Διάταγμα, άρα πέρασε και από τον έλεγχο του ΣτΕ –, πυροδότησε έναν νέο κύκλο αντιπαράθεσης.
Η νέα προσφυγή για την υπόθεση εκδικάστηκε στην Ολομέλεια του ΣτΕ στις 6 Μαρτίου, με την απόφαση να αναμένεται τους επόμενους μήνες. Στην πρώτη γραμμή της νέας μάχης προστέθηκαν οι Δήμοι Κηφισιάς, Αμαρουσίου, Φιλοθέης – Ψυχικού και κινήσεις πολιτών.
Στους δήμους
Ενα ακόμη σημείο τριβής αποτελεί η πρόθεση μεταφοράς των πολεοδομιών από τους δήμους στο κεντρικό κράτος. Οι δήμαρχοι έχουν αποφασίσει – σε επίπεδο ΚΕΔΕ – να καταθέσουν αίτηση ακυρώσεως στο ΣτΕ μόλις υπάρξει σχετική νομοθέτηση ή κάποια διοικητική πράξη, καθώς θεωρούν ότι θα περιοριστεί ο ρόλος τους στον πολεοδομικό σχεδιασμό. Αντίστοιχες κινήσεις καταγράφονται και σε άλλα πεδία.
Για παράδειγμα, νέα προσφυγή κατατέθηκε από 13 δημάρχους της Αττικής σχετικά με την αύξηση κατά 32,6% των τιμών του νερού που προμηθεύονται από την ΕΥΔΑΠ, στην οποία θα παρέμβουν υπέρ των δήμων η ΚΕΔΕ και η Περιφερειακή Ενωση Δήμων Αττικής.
Επίσης η ΚΕΔΕ μαζί με 164 δημάρχους έχουν προσφύγει κατά της επιβολής του τέλους ταφής απορριμμάτων, υποστηρίζοντας ότι επιβαρύνει δυσανάλογα τους δήμους χωρίς να έχουν εξασφαλιστεί οι αναγκαίες υποδομές ανακύκλωσης. Η υπόθεση έχει συζητηθεί στο ΣτΕ και αναμένεται η απόφαση.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ (ΟΤ) – ΤΟ ΒΗΜΑ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ
