Για δεκαετίες, το βασικό επιχείρημα υπέρ των ορυκτών καυσίμων ήταν ότι μπορούσαν να παρέχουν σταθερή και αδιάλειπτη ηλεκτροδότηση, σε αντίθεση με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας που εξαρτώνται από τον ήλιο και τον άνεμο. Η εικόνα αυτή, όμως, αλλάζει πλέον με ταχύτητα, καθώς η τεχνολογία αποθήκευσης ενέργειας μεταμορφώνει την αγορά ηλεκτρισμού και επαναπροσδιορίζει τις ισορροπίες στο παγκόσμιο ενεργειακό σύστημα.
Η θεαματική πτώση του κόστους των μπαταριών, που ξεπερνά το 90% από το 2010 μέχρι σήμερα, επιτρέπει πλέον σε φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα να παρέχουν ηλεκτρική ενέργεια σε συνεχή βάση, με κόστος που ανταγωνίζεται ευθέως νέες μονάδες άνθρακα και φυσικού αερίου.
Η εξέλιξη αυτή αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο γεωπολιτικής αβεβαιότητας, με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή και την κρίση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ να επαναφέρουν στην Ευρώπη τον προβληματισμό για την ενεργειακή εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
Οι μπαταρίες αλλάζουν τα δεδομένα
Σύμφωνα με νέα ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, τα λεγόμενα «σταθερά» συστήματα ΑΠΕ — δηλαδή ο συνδυασμός ηλιακής και αιολικής ενέργειας με αποθήκευση σε μπαταρίες — μπορούν πλέον να παρέχουν ηλεκτρικό ρεύμα σε 24ωρη βάση με ανταγωνιστικό κόστος.
Σε περιοχές με υψηλή ηλιοφάνεια και ισχυρό αιολικό δυναμικό, η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από φωτοβολταϊκά σε συνδυασμό με μπαταρίες διαμορφώνεται περίπου μεταξύ 50 και 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Το κόστος αυτό βρίσκεται ήδη στα ίδια επίπεδα με νέες μονάδες άνθρακα, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις αποδεικνύεται χαμηλότερο ακόμη και από το φυσικό αέριο.
Για παράδειγμα, οι νέες μονάδες άνθρακα στην Κίνα υπολογίζεται ότι κοστίζουν περίπου 60 έως 75 ευρώ ανά μεγαβατώρα, ενώ οι νέες μονάδες φυσικού αερίου διεθνώς ξεπερνούν τα 88 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η μεγάλη πτώση του κόστους
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μεταβολή παίζει η συνεχής μείωση του κόστους των τεχνολογιών καθαρής ενέργειας.
Από το 2010 μέχρι σήμερα, το κόστος αποθήκευσης ηλεκτρικής ενέργειας σε μπαταρίες έχει μειωθεί κατά περίπου 93%.
Την ίδια περίοδο, το κόστος των φωτοβολταϊκών υποχώρησε κατά 87%, ενώ το κόστος της χερσαίας αιολικής ενέργειας μειώθηκε κατά 55%.
Η εξέλιξη αυτή επιτρέπει στις ΑΠΕ να μετατρέπονται σταδιακά από συμπληρωματική λύση σε βασικό πυλώνα ηλεκτροπαραγωγής, ακόμη και για χώρες ή βιομηχανίες που χρειάζονται σταθερή ενεργειακή τροφοδοσία όλο το 24ωρο.
Λιγότερη εξάρτηση από γεωπολιτικές κρίσεις
Ο συνδυασμός ανανεώσιμων πηγών και αποθήκευσης θεωρείται πλέον και εργαλείο ενεργειακής ασφάλειας.
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, ανέδειξε για ακόμη μία φορά την ευαλωτότητα των οικονομιών που βασίζονται στα ορυκτά καύσιμα και στις διεθνείς θαλάσσιες διαδρομές.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, σε συνδυασμό με μπαταρίες μεγάλης κλίμακας, μπορούν να περιορίσουν την έκθεση χωρών και επιχειρήσεων σε γεωπολιτικούς κραδασμούς, μειώνοντας την ανάγκη για εισαγωγές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Η Ευρώπη βιώνει ήδη τις συνέπειες της ενεργειακής αβεβαιότητας που προκάλεσαν τόσο η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία όσο και η νέα κρίση στη Μέση Ανατολή.
Ταυτόχρονα, οι χώρες που έχουν προχωρήσει ταχύτερα στη διείσδυση καθαρών μορφών ενέργειας φαίνεται να απολαμβάνουν χαμηλότερες τιμές ηλεκτρισμού και μικρότερη έκθεση στις διακυμάνσεις των αγορών καυσίμων.
Οι ΑΠΕ και οι λογαριασμοί ρεύματος
Η αυξημένη συμμετοχή των ΑΠΕ στην ηλεκτροπαραγωγή έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει θετικά και τους λογαριασμούς ρεύματος σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Καθαρότερα ενεργειακά μίγματα οδηγούν σε χαμηλότερο κόστος παραγωγής, ενώ περιορίζουν και τις ανάγκες εισαγωγών φυσικού αερίου.
Η ηλιακή ενέργεια συνέβαλε σημαντικά στη μείωση των εισαγωγών αερίου στην Ευρώπη τους τελευταίους μήνες, ενισχύοντας παράλληλα τη σταθερότητα των τιμών ηλεκτρισμού.
Αντίθετα, οι οικονομίες που εξακολουθούν να βασίζονται περισσότερο στον άνθρακα και στο φυσικό αέριο παραμένουν περισσότερο εκτεθειμένες στις διεθνείς κρίσεις και στις διακυμάνσεις των τιμών καυσίμων.
Το νέο ενεργειακό μοντέλο
Η αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών επιτρέπει πλέον τη διατήρηση ηλεκτρικής ενέργειας που παράγεται σε ώρες υψηλής ηλιοφάνειας ή ισχυρών ανέμων και την αξιοποίησή της αργότερα, όταν αυξάνεται η ζήτηση ή μειώνεται η παραγωγή.
Με αυτόν τον τρόπο περιορίζεται η ανάγκη για εφεδρικές μονάδες φυσικού αερίου ή άνθρακα.
Οι προβλέψεις δείχνουν ότι το κόστος των συστημάτων αποθήκευσης θα συνεχίσει να μειώνεται και την επόμενη δεκαετία, ενισχύοντας ακόμη περισσότερο την ανταγωνιστικότητα των ΑΠΕ.
Μέχρι το 2035, μεγάλης κλίμακας έργα ηλιακής ενέργειας με μπαταρίες θα μπορούν σε ορισμένες περιοχές να παρέχουν συνεχή ηλεκτροδότηση με κόστος κάτω από 45 ευρώ ανά μεγαβατώρα.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμη για ενεργοβόρους τομείς, όπως τα κέντρα δεδομένων, η τεχνητή νοημοσύνη και η βαριά βιομηχανία, που χρειάζονται σταθερή και αδιάλειπτη πρόσβαση σε ηλεκτρική ενέργεια.
