Στη Β’ φάση περνά πλέον και επίσημα ο διαγωνισμός για το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Απορριμμάτων της Θήρας, βάζοντας ξανά τη Σαντορίνη στο επίκεντρο των μεγάλων νησιωτικών έργων διαχείρισης αποβλήτων. Όπως είχε γράψει το energygame.gr, η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου εξέδωσε την πρόσκληση συμμετοχής στον ανταγωνιστικό διάλογο και οι τέσσερις προεπιλεγμένοι διεκδικητές έχουν πλέον πάρει θέση στη «σκακιέρα», με πρώτο άμεσο ορόσημο την 30ή Σεπτεμβρίου 2026, οπότε λήγει η προθεσμία για την υποβολή των φακέλων συμμετοχής.
Το έργο αφορά ένα σύνθετο ΣΔΙΤ που καλύπτει ολόκληρο τον κύκλο της επένδυσης, από τη μελέτη και τη χρηματοδότηση έως την κατασκευή, τη συντήρηση, τη διαχείριση και τη λειτουργία του νέου συστήματος επεξεργασίας στερεών αποβλήτων του νησιού. Στο επόμενο διάστημα, λοιπόν, δεν θα κριθεί απλώς ποιος θα αναλάβει το έργο, αλλά θα διαμορφωθεί το ίδιο το τελικό μοντέλο του. Ο ανταγωνιστικός διάλογος είναι το στάδιο όπου η αναθέτουσα αρχή και οι προεπιλεγμένοι όμιλοι θα καθίσουν στο ίδιο τραπέζι για να εξειδικεύσουν τις τεχνικές λύσεις, τη χρηματοδοτική δομή, την κατανομή των κινδύνων και τους όρους λειτουργίας, πριν ανοίξει η τελική φάση των δεσμευτικών προσφορών.
Στη διαδικασία έχουν προκριθεί, με βάση τα αποτελέσματα της Α’ φάσης, η ένωση ΜΥΤΙΛΗΝΑΙΟΣ – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, η INTRAKAT – W.A.T.T., η MORE – ΑΒΑΞ – THALIS και η ΤΕΡΝΑ ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΗ. Η προεπιλογή είχε ολοκληρωθεί από τον Δεκέμβριο του 2023 και η νέα πρόσκληση απευθύνεται αποκλειστικά στους συγκεκριμένους οικονομικούς φορείς, οι οποίοι έχουν δικαίωμα να συνεχίσουν στη Β’ φάση.
Η επανεκκίνηση της διαδικασίας έχει όμως και δεύτερη, ουσιαστικότερη διάσταση. Το έργο δεν επιστρέφει με την ίδια μορφή με την οποία είχε σχεδιαστεί αρχικά. Η αναθεώρηση του Εθνικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων και η επικαιροποίηση του ΠΕΣΔΑ Νοτίου Αιγαίου, με αυστηρότερους ποσοτικοποιημένους στόχους για το 2030, οδήγησαν σε αναμόρφωση του φυσικού αντικειμένου. Η αρχικά προβλεπόμενη Μονάδα Επεξεργασίας Απορριμμάτων αναβαθμίζεται σε Μονάδα Ανάκτησης Ανακύκλωσης, ενώ κρίθηκε αναγκαία και η επικαιροποίηση του οικονομικού αντικειμένου της σύμπραξης.
Η νέα μονάδα σχεδιάζεται με μεγαλύτερο βάρος στην ανάκτηση και την ανακύκλωση, ώστε να περιοριστεί δραστικά το μέρος των αποβλήτων που καταλήγει σε τελική ταφή. Το τεύχος προβλέπει ότι η ΜΑΑ θα μπορεί να διαχειρίζεται σύμμεικτα αστικά απόβλητα, προδιαλεγμένα ανακυκλώσιμα και βιοαπόβλητα και αφήνει ανοιχτό το τεχνολογικό σχήμα που θα επιλεγεί μέσα από τον διάλογο, αναφέροντας ενδεικτικά μηχανική διαλογή, κομποστοποίηση, συστήματα προεπεξεργασίας και άλλες μορφές ανάκτησης ή αξιοποίησης.
Αυτό ακριβώς θα αποτελέσει ένα από τα βασικά αντικείμενα της συζήτησης με τους τέσσερις διεκδικητές. Στο τραπέζι θα μπουν η διάρκεια της σύμβασης και της περιόδου μελέτης και κατασκευής, οι απαιτήσεις λειτουργίας και συντήρησης, οι δείκτες απόδοσης, η κατανομή κινδύνων μεταξύ Δημοσίου και ιδιώτη, ο μηχανισμός πληρωμών και οι πιθανές μειώσεις των καταβολών σε περίπτωση απόκλισης από τους συμφωνημένους στόχους. Παράλληλα θα εξεταστούν η χρηματοδοτική διάρθρωση του ΣΔΙΤ και οι βασικοί όροι χρηματοδότησης.
Το νέο οικονομικό μέγεθος της επένδυσης δεν αποτυπώνεται ακόμη στην πρόσκληση της Β.Ι φάσης. Το έγγραφο επιβεβαιώνει ότι το οικονομικό αντικείμενο έχει χρειαστεί επικαιροποίηση, χωρίς όμως να προσδιορίζει ακόμη το τελικό ποσό, στοιχείο που θα συνδεθεί με την οριστικοποίηση του νέου φυσικού και χρηματοδοτικού μοντέλου.
Δύο κύκλοι πριν από τις δεσμευτικές προσφορές
Η διαδικασία που ανοίγει τώρα έχει συγκεκριμένη δομή. Η Περιφέρεια σχεδιάζει αρχικά δύο κύκλους ανταγωνιστικού διαλόγου. Ο πρώτος προβλέπεται να διαρκέσει πέντε εβδομάδες και θα περιλαμβάνει ατομικές συνεδρίες με κάθε προεπιλεγμένο σχήμα, ανταλλαγή τεχνικών σχολίων και πληροφοριών και δυνατότητα επιτόπιας επίσκεψης στους χώρους του έργου.
Ο δεύτερος κύκλος θα λειτουργήσει περισσότερο ως φάση συνολικής επεξεργασίας των τεχνικών, χρηματοοικονομικών και νομικών παραμέτρων και της συμβατικής τους αποτύπωσης. Στους υποψηφίους μπορεί να δοθούν ακόμη και κείμενα εργασίας ή προσχέδια συμβατικών όρων για σχολιασμό, χωρίς αυτά να δεσμεύουν εκ των προτέρων την αναθέτουσα αρχή.
Μετά την ολοκλήρωση του διαλόγου θα κλείσει το στάδιο Β.Ι και όσοι έχουν συμμετάσχει κανονικά στη διαδικασία θα κληθούν στο στάδιο Β.ΙΙ για την υποβολή δεσμευτικών προσφορών.
Η Σαντορίνη, επομένως, περνά πλέον από τη μακρά περίοδο ωρίμανσης στην ουσιαστική διαμόρφωση της επένδυσης. Και αυτό έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για ένα νησί όπου η τεράστια τουριστική αιχμή, η εποχική εκτίναξη των παραγόμενων απορριμμάτων και η εξαιρετικά περιορισμένη διαθεσιμότητα γης αφήνουν ελάχιστα περιθώρια για συνέχιση ενός μοντέλου που βασίζεται κυρίως στην ταφή.
Ένα ευρύτερο «κύμα» έργων στα νησιά
Η κίνηση στη Σαντορίνη δεν είναι μεμονωμένη. Αντίθετα, εντάσσεται σε μια συνολικότερη επιτάχυνση των έργων διαχείρισης αποβλήτων σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα. Ρόδος, Κως, Κάλυμνος, Μύκονος, Πάρος, Σύρος και Τήνος βρίσκονται πλέον σε διαφορετικά αλλά σχετικά κοντινά στάδια διαγωνιστικής ωρίμανσης, με κοινό παρονομαστή τη μετάβαση από τη φάση της προεπιλογής και των τεχνικών μελετών προς τον ανταγωνιστικό διάλογο και, στη συνέχεια, τις δεσμευτικές προσφορές.
Η μετατόπιση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για το Νότιο Αιγαίο, όπου, σύμφωνα με τα στοιχεία του ισχύοντος ΠΕΣΔΑ για την περίοδο 2019-2021, παράγονται περίπου 285.000 τόνοι αποβλήτων ετησίως. Περίπου το 91% εξακολουθεί να οδηγείται σε ταφή ή δεματοποίηση και μόλις το 9% στην ανακύκλωση, μια αναλογία που δείχνει πόσο μεγάλο είναι ακόμη το χάσμα από το μοντέλο ανάκτησης και επαναχρησιμοποίησης που επιδιώκει ο νέος σχεδιασμός.
Η πίεση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη το καλοκαίρι, όταν σε αρκετά νησιά ο πραγματικός πληθυσμός πολλαπλασιάζεται σε λίγες εβδομάδες, χωρίς οι υφιστάμενες υποδομές να μπορούν να αυξήσουν με τον ίδιο ρυθμό τη δυναμικότητά τους. Η έλλειψη χώρου προσθέτει ακόμη έναν περιορισμό: όσο περισσότερο υλικό οδηγείται σε ταφή, τόσο γρηγορότερα εξαντλείται η ζωή των διαθέσιμων ΧΥΤΥ.
Η Ρόδος προηγείται
Από τα μεγάλα projects που βρίσκονται αυτή την περίοδο σε εξέλιξη, η Ρόδος έχει το σαφέστερο χρονικό προβάδισμα. Ο διαγωνισμός, εκτιμώμενης αξίας 139,5 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ, έχει ήδη περάσει στον κυρίως ανταγωνιστικό διάλογο, με τους υποψηφίους να αποκτούν πρόσβαση στο πληροφοριακό υλικό, να καταθέτουν παρατηρήσεις και να συμμετέχουν σε απευθείας συνεδρίες με την αναθέτουσα αρχή.
Στη διαδικασία συμμετέχουν τέσσερα σχήματα: ΑΒΑΞ – THALIS, METLEN – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ AQUA, AKTOR – WATT και ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή Διαχείριση Παγίων. Η Ρόδος εκτιμάται ότι βρίσκεται περίπου δύο μήνες μπροστά από τα υπόλοιπα αντίστοιχα νησιωτικά έργα.
Το αντικείμενο καλύπτει ουσιαστικά όλο τον κύκλο διαχείρισης: επεξεργασία σύμμεικτων και χωριστά συλλεγμένων ρευμάτων, ανάκτηση υλικών, δυνατότητα ενεργειακής αξιοποίησης και τελική διάθεση μόνο του υπολείμματος σε ΧΥΤΥ. Στο επιχειρηματικό σκέλος εντάσσεται και η εμπορική αξιοποίηση των προϊόντων που θα παράγονται από την επεξεργασία.
Στα 194,9 εκατ. ευρώ Μύκονος, Πάρος, Σύρος και Τήνος
Μεγάλο είναι και το οικονομικό αντικείμενο του ενιαίου project για Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο, το οποίο έχει εκτιμώμενη αξία 194,92 εκατ. ευρώ με ΦΠΑ και διάρκεια έως 27 έτη. Η σύμβαση περιλαμβάνει μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, τεχνική διαχείριση και λειτουργία των εγκαταστάσεων.
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνονται τρεις Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, σε Μύκονο, Πάρο και Σύρο, καθώς και Σταθμός Μεταφόρτωσης στην Τήνο. Οι υποδομές έχουν συνολική δυναμικότητα 61.000 τόνων τον χρόνο. Η μονάδα της Μυκόνου σχεδιάζεται για 23.000 τόνους ετησίως, της Σύρου για 17.000 και της Πάρου για 15.000, ενώ ο ΣΜΑ της Τήνου θα μπορεί να διαχειρίζεται έως 6.000 τόνους.
Στη Β’ φάση έχουν προκριθεί ΑΒΑΞ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, ΗΛΕΚΤΩΡ – THALIS, METLEN – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ AQUA και AKTOR Παραχωρήσεις – WATT. Επόμενο βήμα είναι η έγκριση των σχετικών τευχών και η μετάβαση στον ανταγωνιστικό διάλογο, όπου θα εξειδικευτούν οι τεχνικές και οικονομικές παράμετροι.
Κως και Κάλυμνος στην ίδια κατεύθυνση
Σε παράλληλη πορεία βρίσκεται και το ΣΔΙΤ Κω – Καλύμνου, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 110 εκατ. ευρώ και διάρκειας έως 27 χρόνια. Στην Κω προβλέπεται Μονάδα Ανακύκλωσης και Ανάκτησης μαζί με ΧΥΤΥ, ενώ στην Κάλυμνο σχεδιάζεται μονάδα προεπεξεργασίας, ανακύκλωσης και ανάκτησης.
Η συνολική δυναμικότητα φτάνει τους 46.238 τόνους ετησίως: 24.738 τόνοι σύμμεικτων αστικών αποβλήτων, 10.000 τόνοι χωριστά συλλεγμένων βιοαποβλήτων και 11.500 τόνοι ανακυκλώσιμων υλικών συσκευασίας. Η κατασκευή υπολογίζεται σε δύο χρόνια και η λειτουργία σε 25, ενώ η συμμετοχή του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων στη χρηματοδότηση του ΣΔΙΤ προβλέπεται στο 80%. Στη Β’ φάση βρίσκονται οι ΑΒΑΞ, ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, METLEN – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ, ΗΛΕΚΤΩΡ – THALIS και AKTOR – WATT, με το έργο να κινείται επίσης προς τον ανταγωνιστικό διάλογο.
Στο βάθος και το Βόρειο Αιγαίο
Ο χάρτης των νέων επενδύσεων ενδέχεται να διευρυνθεί περαιτέρω. Σε εξέλιξη βρίσκεται σχεδιασμός και για το Βόρειο Αιγαίο, με πρόθεση να προωθηθεί προς έγκριση μέσα στον Σεπτέμβριο ακόμη ένα έργο ολοκληρωμένης διαχείρισης απορριμμάτων. Στη συζήτηση περιλαμβάνονται υποδομές επεξεργασίας βιοαποβλήτων και στερεών αποβλήτων, καθώς και τελικής διάθεσης, με αναφορά στη Σάμο. Η τελική γεωγραφική και τεχνική διαμόρφωση, ωστόσο, δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί. Σύμφωνα με την ίδια πληροφόρηση, τα έργα διαχείρισης απορριμμάτων που προωθούνται πανελλαδικά μέσω ΣΔΙΤ έχουν φτάσει τα 13, πέραν των δημόσιων έργων που αναπτύσσονται με διαφορετικό μοντέλο χρηματοδότησης.
