Εάν η κτηματογράφηση που είναι σε εξέλιξη (ΚΤΙΜΑ-16) με 16 εκατομμύρια ιδιοκτησιακά δικαιώματα ολοκληρωθεί εντός του 2022, αυτό σημαίνει πως επτά χρόνια αργότερα όσα ακίνητα δεν έχουν δηλωθεί περιέρχονται στο Δημόσιο.
Κτηματολόγιο και δασικοί χάρτες γεννούν νέους πονοκεφάλους για εκατομμύρια ιδιοκτήτες ακινήτων σε ολόκληρη τη χώρα. Ενώ η «αγορά ανοίγει μετά την καραντίνα» και σε λίγες εβδομάδες ξεκινούν οι δηλώσεις στα Γραφεία Κτηματογράφησης για Κυκλάδες, Κρήτη, Κέρκυρα και Θεσπρωτία, χιλιάδες ενστάσεις παραμένουν παγωμένες για άλλες περιοχές της χώρας και το Γραφείο στον Δήμο Αθηναίων έκλεισε πριν την ώρα του.
Ταυτόχρονα, εκατομμύρια ακίνητα κινδυνεύουν να βρεθούν στην ιδιοκτησία του Δημοσίου, αλλά η κυβέρνηση, που βρήκε χρήματα για τις «λίστες Πέτσα», δεν οργανώνει μια σοβαρή ενημερωτική καμπάνια ώστε να απευθυνθεί στο κοινό και ειδικά στους κατοίκους εξωτερικού ώστε να αυξηθεί το ποσοστό των δηλώσεων. Κατά τα λοιπά, συνεχίζει να λέει πως ο πολίτης μπορεί να εξυπηρετηθεί «με το πάτημα ενός κουμπιού», αλλά σε πολλές περιπτώσεις χρειάζεται να ψάχνει την άκρη μιλώντας και στέλνοντας μέιλ σε τηλεφωνικά κέντρα.
Εκείνοι που σίγουρα αξιοποιούν το «κουμπί» είναι οι τράπεζες και τα funds που μπορούν έτσι να γνωρίζουν τα περιουσιακά στοιχεία όσων έχουν βάλει στο στόχαστρό τους, ενώ οι ίδιες απαλλάσσονται από το τέλος των 35 ευρώ που πληρώνει όποιος θέλει να δηλώσει το ακίνητό του.
Αγκάθι τα ακίνητα «αγνώστου ιδιοκτήτη», ενώ η διαδικασία θα ολοκληρωθεί μετά το 2024
Τι σημαίνει για ένα κράτος να γιορτάζει τα 200 χρόνια της ελευθερίας του χωρίς ακόμη να έχει καταφέρει να οργανώσει μια αξιόπιστη κτηματολογική βάση όπου θα φαίνεται ποιος κατέχει τι αλλά και πώς και αν μπορεί να το αξιοποιήσει;
Στις τελευταίες διαπραγματεύσεις με την Ευρωπαϊκή Ενωση, που πιέζει προς αυτή την κατεύθυνση, είχε δοθεί η υπόσχεση πως όλα θα τελείωναν μετά το 2020. Ομως, μετά το πρόσφατο ανακάτεμα της τράπουλας με τους δασικούς χάρτες, τις νέες διορθώσεις που υπόσχεται η κυβέρνηση όταν οι χάρτες βγήκαν «πράσινοι» (λόγω δασικού χαρακτήρα) σε ποσοστό έως και 60% και την επικείμενη κρίση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις εξυπηρετήσεις που επιχείρησε ο τέως υπουργός Περιβάλλοντος Κ. Χατζηδάκης, ο ορίζοντας μετακινείται για μετά το 2024.
Ενα από τα βασικά θέματα που αναδεικνύει το Κτηματολόγιο, όπου οριστικοποιείται έως τώρα, είναι τα ακίνητα «αγνώστου ιδιοκτήτη». Στις κτηματογραφήσεις που ολοκληρώθηκαν σε μεγάλες πόλεις εντοπίστηκαν ήδη 170.000 τέτοια ακίνητα εκ των οποίων 15.000 έχουν ήδη περάσει στην ιδιοκτησία του Δημοσίου. Το χειρότερο είναι ότι ο αριθμός αυτός μπορεί να ανέβει κατά εκατομμύρια όσο προχωρά η διαδικασία σε περιοχές πιο απομακρυσμένες.
Οι μέχρι σήμερα εκπονηθείσες μελέτες κτηματογράφησης αφορούσαν αστικές ή περιαστικές περιοχές με σημαντική αξία γης και επομένως οι ιδιοκτήτες των ακινήτων έσπευδαν να υποβάλουν δήλωση ιδιοκτησίας, ενώ οι υπό εκπόνηση μελέτες αφορούν στην πλειονότητά τους αγροτικές και εγκαταλελειμμένες εκτάσεις με μικρή αξία γης, τις οποίες οι ιδιοκτήτες τους κατέχουν χωρίς νόμιμο τίτλο κτήσης (κυρίως με κληρονομιά ή χρησικτησία) ή δεν γνωρίζουν την ακριβή τους θέση και τα όριά τους, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται απρόθυμοι να τις δηλώσουν στο Κτηματολόγιο.
Με τη βοήθεια της πανδημίας αλλά και για να αποφύγουν το κόστος, πολλοί ιδιοκτήτες αδιαφορούν για τη δήλωση του ακινήτου τους. Εάν η κτηματογράφηση που είναι σε εξέλιξη (ΚΤΙΜΑ-16) με 16 εκατομμύρια ιδιοκτησιακά δικαιώματα ολοκληρωθεί εντός του 2022, αυτό σημαίνει πως επτά χρόνια αργότερα όσα ακίνητα δεν έχουν δηλωθεί περιέρχονται στο Δημόσιο. Το οποίο, πάντως, δεν έχει δείξει μέχρι στιγμής κάποιο ενδιαφέρον να οργανώσει την «υποδοχή» τους σε κάποιο φορέα ή να πει ότι θα αξιοποιηθούν προς όφελος του κοινωνικού συνόλου με κάποιον τρόπο.
Η συλλογή των στοιχείων για την κτηματογράφηση αυτή έχει φτάσει στο 65%, ποσοστό που κάποιοι θεωρούν ακόμη και ικανοποιητικό. Ισως γι’ αυτό να μην οργανώνουν μια σοβαρή καμπάνια ενημέρωσης ώστε να καλέσουν τον κόσμο να δηλώσει τα περιουσιακά του στοιχεία. Το παράδοξο είναι ότι δεν το κάνουν ούτε για τους κατοίκους εξωτερικού, την ώρα που τόσο κόπτονται για τη δυνατότητα άσκησης εκλογικού δικαιώματος εξ αποστάσεως. Και το αποτέλεσμα είναι πολλοί εξ αυτών να χάνουν τις προθεσμίες και να αποφεύγουν τις δηλώσεις ειδικά εάν πρόκειται για ακίνητα χαμηλής αξίας ή με μπλεγμένα κληρονομικά δικαιώματα.
Πάνω από το 50% των συνολικών δικαιωμάτων θα έχουν σοβαρότατο πρόβλημα και λόγω δασικών χαρτών
Ενα ακόμη πρόβλημα για την κτηματογράφηση που βρίσκεται τώρα σε εξέλιξη και αφορά απομακρυσμένες περιοχές αλλά και για εκείνες που τώρα ξεκινά είναι οι διεκδικήσεις του Δημοσίου σε εκτάσεις με δασικό χαρακτήρα.
Οπως προαναφέραμε, η συλλογή δηλώσεων βρίσκεται στο 65% αλλά εάν μείνει εκεί, μεγάλο μέρος αυτού του ποσοστού θα αντιμετωπίσει προβλήματα με τους δασικούς χάρτες. Οι χάρτες αναρτήθηκαν και δείχνουν «πράσινο χρώμα» σε απέραντες εκτάσεις με συνέπεια να ξεσηκωθεί κύμα διαμαρτυριών και οι αρμόδιοι υπουργοί να τρέχουν σε Κρήτη, Μάνη και άλλες περιοχές της χώρας για να ηρεμήσουν τα πλήθη. Προς το παρόν, δίνουν οριζόντια παράτασης 6 μηνών για την υποβολή αντιρρήσεων και υπόσχονται ότι θα γίνουν και αυτεπάγγελτες διορθώσεις, χωρίς όμως να γνωρίζουν εάν αυτές θα γίνουν με βάση τα κριτήρια Χατζηδάκη ή την επικείμενη απόφαση του ΣτΕ ύστερα από προσφυγή κατά της σχετικής απόφασης του τέως υπουργού Περιβάλλοντος.
Οι ανάδοχοι μελετητές που ασχολούνται με την κτηματογράφηση, εκτιμούν ότι πάνω από το 50% των δηλωθέντων δικαιωμάτων στο Κτηματολόγιο θα έχουν σοβαρότατο πρόβλημα έως και απώλεια της ιδιοκτησίας, λόγω δασικών χαρτών, αδυναμίας εντοπισμού του ακινήτου στις αγροτικές περιοχές, αδυναμίας απόδειξης κυριότητας (χρησικτησία) κ.ά. Και αυτό σημαίνει ότι στα 170.000 ακίνητα αγνώστου ιδιοκτήτη θα προστεθούν μερικά εκατομμύρια ακόμη!
Η κατάσταση θα γίνει ακόμη πιο προβληματική καθώς τις επόμενες εβδομάδες ξεκινά η κτηματογράφηση σε περιοχές με έντονο ενδιαφέρον ως προς την αγορά ακινήτων, όπως οι Κυκλάδες, αλλά και σημαντικά ζητήματα σχετικά με τον δασικό χαρακτήρα. Οι Κυκλάδες έχουν 620.000 ιδιοκτησιακά δικαιώματα και η διαδικασία είχε μείνει πίσω λόγω δικαστικών εμπλοκών με τους μελετητές, ενώ τον Ιούνιο προγραμματίζεται να αρχίσει η υποβολή δηλώσεων ιδιοκτητών στο Κτηματολόγιο σε μεγάλες περιοχές της Κρήτης (Ηράκλειο, Λασίθι, Χανιά), στην Κέρκυρα και τη Θεσπρωτία.
Ταυτόχρονα ξεκινούν προαναρτήσεις κτηματολογικών στοιχείων σε Αιτωλοακαρνανία, Γρεβενά, Λασίθι, Κάλυμνο, Κάρπαθο, Κω, Ρόδο, Κορινθία, Καστοριά, Φλώρινα, Ευρυτανία και Φθιώτιδα και τον Ιούλιο σε Ροδόπη, Θάσο, Μεσσηνία, Αρκαδία, Ιωάννινα, Πιερία, Δράμα, Ξάνθη αλλά και αναρτήσεις σε Λαμία, Λιβαδειά και Μαγνησία (Ιωλκός), Αχαΐα, Ανατολική Αττική, Λουτράκι, Αγρίνιο και τον Ιούλιο σε Δυτική Αττική (Μέγαρα και Οινόη), Αίγιο και Εβρο.
Ποιοι ιδιοκτήτες απειλούνται με πρόστιμα και απώλεια ελέγχου περιουσίας
Πριν από την τελική απώλεια της περιουσίας από το ελληνικό Δημόσιο, οι ιδιοκτήτες απειλούνται και με άλλες συνέπειες στο άμεσο μέλλον.
Πρόστιμο: Επιβάλλεται εφόσον ο δικαιούχος διατηρεί το δικαίωμα να προβεί σε εκπρόθεσμη δήλωση. Το πρόστιμο υπολογίζεται σε συνάρτηση με τον χρόνο καθυστέρησης, το είδος του δικαιώματος που δηλώθηκε εκπρόθεσμα, την έκταση του ακινήτου και τη θέση στην οποία αυτό βρίσκεται (εντός/εκτός σχεδίου).
Ελεγχος περιουσίας: Ο ιδιοκτήτης δεν θα ενημερωθεί είτε στη διάρκεια της προανάρτησης είτε στη διάρκεια της ανάρτησης για το αποτέλεσμα της επεξεργασίας των δηλώσεων ιδιοκτησίας οι οποίες έχουν υποβληθεί στην ίδια περιοχή. Ετσι, δεν θα μάθει αν κάποιος γείτονας διεκδικεί ένα τμήμα από το ακίνητό του ή κάποιος πιθανός καταπατητής διεκδικεί όλο το ακίνητο ως δικό του.
Επιπλέον κόστος: Αν κάποιος υποβάλει δήλωση ιδιοκτησίας μετά την προανάρτηση, χάνει τη δυνατότητα ελέγχου και διόρθωσης –ατελώς– πιθανών εσφαλμένων στοιχείων της δήλωσής του. Από εκεί και μετά, το κόστος για πιθανές διορθώσεις μεγαλώνει, καθώς στη διάρκεια της ανάρτησης –η οποία αποτελεί και την τελευταία δυνατότητα διορθώσεων πριν από τις αρχικές εγγραφές– πιθανόν θα απαιτούνται σύνταξη και υποβολή εξαρτημένου τοπογραφικού διαγράμματος, γνωστοποίηση της ένστασης στο ελληνικό Δημόσιο και νομική υποστήριξη για τη θεμελίωση του περιεχομένου της ένστασης.
Αυτή καθεαυτή η διαδικασία των ενστάσεων όμως πέρασε ένα διάστημα «παγώματος» εδώ και δύο χρόνια καθώς το κράτος προσπάθησε να μεταβιβάσει μέρος της ευθύνης στους αναδόχους μελετητές. Το πρόβλημα αναμένεται να λυθεί με τροπολογία που κατατέθηκε μόλις προχθές στη Βουλή. Εφόσον ψηφιστεί και συγκροτηθούν οι ειδικές επιτροπές θα ξεκινήσει η εκδίκαση χιλιάδων ενστάσεων (75.000 μόνο στην Αθήνα) και θα απελευθερωθούν πολλά ακίνητα που έως τώρα δεν μπορούσαν να μεταβιβαστούν, εκτός εάν ο αγοραστής αποδεχόταν να λύσει εκείνος την εκκρεμότητα.
Στον Δήμο Αθηναίων, όπου η ανάρτηση έγινε πανηγυρικά πέρυσι, έπαψε από τις 26 Απριλίου να λειτουργεί το Γραφείο Κτηματογράφησης στα Σεπόλια. Αυτό σημαίνει ότι στον μεγαλύτερο δήμο με τα 700.000 ακίνητα, μόνη δυνατότητα εξυπηρέτησης είναι μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας ή των τηλεφωνικών κέντρων τής Ελληνικό Κτηματολόγιο.
Για τα αίτια της διακοπής λειτουργίας υπάρχει διάσταση απόψεων καθώς το υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης την αποδίδει σε οικονομικές διεκδικήσεις του αναδόχου μελετητή, ενώ ο ίδιος υποστηρίζει ότι του ζητούν να προσφέρει υπηρεσίες απλήρωτος (αν και απασχολεί 25 άτομα προσωπικό) και να διεκδικήσει μετά αποζημίωση δικαστικά.
