Του Θεοφάνη Γιώτη
Όταν ένα δημόσιο έργο καθυστερεί, υπερβαίνει τον προϋπολογισμό του ή τελικά δεν προσφέρει αυτά για τα οποία σχεδιάστηκε, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το κράτος, τον ανάδοχο ή την αρμόδια υπηρεσία. Αφορά πρωτίστως τον πολίτη.
Ο πολίτης είναι αυτός που χρηματοδοτεί τα δημόσια έργα μέσω της φορολογίας. Είναι παράλληλα ο τελικός “πελάτης” τους: αυτός που θα χρησιμοποιήσει τον δρόμο, το νοσοκομείο, το σχολείο, την ψηφιακή υπηρεσία, το σύστημα πολιτικής προστασίας ή το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας. Επομένως, έχει κάθε δικαίωμα να γνωρίζει όχι μόνο πόσο κοστίζει ένα έργο, αλλά και πότε θα ολοκληρωθεί, ποιος είναι υπεύθυνος, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και –κυρίως– ποιο όφελος θα προσφέρει στην κοινωνία.
Πριν από είκοσι χρόνια, σε άρθρο μου στην “Καθημερινή” με τίτλο “Το 71% των έργων πληροφορικής απλώς αποτυγχάνει“, είχα επισημάνει ότι μεταξύ των βασικών αιτιών αποτυχίας βρίσκονταν οι ασαφείς απαιτήσεις, οι ανεπαρκείς διαδικασίες Project Management και η έλλειψη υποστήριξης της διοίκησης. (Καθημερινή) (*)
Το 2011, σε άλλο άρθρο με τίτλο “Έλεγχος και διαφάνεια στα δημόσια έργα“, είχα θέσει ορισμένα πολύ απλά ερωτήματα: Πόσα έργα εκτελούνται; Ποια καθυστερούν; Ποια παρουσιάζουν υπερβάσεις κόστους; Ποια αντιμετωπίζουν τους μεγαλύτερους κινδύνους; Και είχα προτείνει τη δημιουργία μιας κεντρικής δομής Project Management Office (PMO)– ενός Γραφείου Διοίκησης Έργων παρά τω Πρωθυπουργώ – που θα λειτουργούσε σαν “πύργος ελέγχου” για τα σημαντικότερα έργα της Ελλάδας. (Καθημερινή) (**)
Δεκαπέντε χρόνια αργότερα, αυτά τα ερωτήματα παραμένουν εξαιρετικά επίκαιρα. Μόνο το Εθνικό Σχέδιο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας “Ελλάδα 2.0” που ολοκληρώνεται την ώρα που γράφεται το άρθρο, περιλαμβάνει 100 επενδύσεις και 76 μεταρρυθμίσεις, αξιοποιώντας πόρους ύψους 35,95 δισ. ευρώ. (greece20.gov.gr) Το διακύβευμα, επομένως, δεν είναι θεωρητικό. Πρόκειται για δεκάδες δισεκατομμύρια ευρώ και για έργα που θα επηρεάσουν την ποιότητα ζωής μιας ολόκληρης γενιάς.
Από την απορρόφηση στην αξία
Στη Δημόσια Διοίκηση συχνά μετράμε την επιτυχία ενός έργου με βάση το πόσα χρήματα απορροφήθηκαν ή αν ολοκληρώθηκε η σύμβαση. Όμως η απορρόφηση χρημάτων δεν είναι από μόνη της επιτυχία.
Ένα έργο μπορεί να παραδοθεί εμπρόθεσμα και εντός προϋπολογισμού, αλλά εάν ο πολίτης εξακολουθεί να χρειάζεται να πηγαίνει στην υπηρεσία με έντυπα δικαιολογητικά, το έργο δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί επιτυχημένο. Ένα νοσοκομείο μπορεί να κατασκευαστεί, αλλά αν δεν υπάρχουν οι διαδικασίες, ο εξοπλισμός και το προσωπικό ώστε να λειτουργήσει αποτελεσματικά, η κοινωνική αξία του έργου δεν έχει ακόμη παραχθεί.
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη εξέλιξη στη σύγχρονη αντίληψη του Project Management.
Ο Antonio Nieto-Rodriguez, στο Harvard Business Review (HBR) (***), επισημαίνει ότι οι οργανισμοί πρέπει να μετακινηθούν από την παραδοσιακή έμφαση στα inputs και outputs –κόστος, χρόνος, παραδοτέα– προς τα outcomes, benefits και value: τον σκοπό, τα οφέλη, τον αντίκτυπο και τη σύνδεση του έργου με τη στρατηγική.
Για τη Δημόσια Διοίκηση, θα προσέθετα μία ακόμη σημαντική λέξη. Την πιο σημαντική θα έλεγα: “πολίτης“.
Η επιτυχία ενός δημόσιου έργου πρέπει τελικά να απαντά στην ερώτηση: “Τι έγινε καλύτερο στη ζωή του πολίτη επειδή υλοποιήσαμε αυτό το έργο;” Και όπως όλοι μας γνωρίζουμε, σαν πολίτες δεν μας ενδιαφέρει και πολύ η απορρόφηση… Μας ενδιαφέρει η αξία που θα λάβουμε και πώς το έργο θα αλλάξει τις ζωές μας προς το καλύτερο
Διαφάνεια σε πραγματικό χρόνο
Το Project Management μπορεί επίσης να μετατρέψει τη διαφάνεια από μια τυπική διοικητική υποχρέωση σε πραγματικό εργαλείο λογοδοσίας. Με τα θετικά του, και με τα αρνητικά του.
Για κάθε σημαντικό δημόσιο έργο θα μπορούσε να υπάρχει ένα απλό, δημόσια προσβάσιμο ψηφιακό dashboard με δέκα βασικές πληροφορίες: σκοπός, προϋπολογισμός, ημερομηνία έναρξης, προβλεπόμενη ημερομηνία ολοκλήρωσης, ποσοστό φυσικής και οικονομικής προόδου, Project Manager, υπεύθυνος Project Sponsor, σημαντικότεροι κίνδυνοι, βασικές αλλαγές και αναμενόμενα οφέλη για τον πολίτη.
Όχι εκατοντάδες σελίδες αναφορών. Μία οθόνη.
Ο πολίτης θα μπορούσε έτσι να γνωρίζει αν ένα έργο είναι “πράσινο”, “κίτρινο” ή “κόκκινο”, γιατί καθυστερεί και ποιο είναι το νέο εκτιμώμενο κόστος και χρονοδιάγραμμα.
Η διαφάνεια αυτή δεν αποτελεί απλώς τεχνικό ζήτημα. Αφορά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ (OECD), το 2025 μόνο το 24% των πολιτών στην Ελλάδα δήλωνε υψηλή ή σχετικά υψηλή εμπιστοσύνη στην κυβέρνηση, έναντι 40% κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ (OECD). Η καλύτερη εκτέλεση και η ουσιαστική λογοδοσία των δημόσιων έργων μπορούν να αποτελέσουν μέρος της απάντησης σε αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης.
Χρειαζόμαστε επαγγελματική διοίκηση έργων
Δεν αρκεί όμως ένα πληροφοριακό σύστημα παρακολούθησης. Τα έργα δεν διοικούνται από dashboards. Τα έργα σχεδιάζονται από ανθρώπους, υλοποιούνται από ανθρώπους, διοικούνται από ανθρώπους και στο τέλος χρησιμοποιούνται από ανθρώπους.
Κάθε μεγάλο δημόσιο έργο χρειάζεται έναν σαφώς ορισμένο Project Manager, με αρμοδιότητες, δεξιότητες και λογοδοσία, καθώς και έναν ισχυρό Project Sponsor από την μεριά του Δημοσίου, ο οποίος θα έχει την ευθύνη να εξασφαλίζει ότι το έργο παραμένει ευθυγραμμισμένο με τον σκοπό του και παράγει τα αναμενόμενα οφέλη. Το Harvard Business Review υπογραμμίζει ακριβώς αυτή τη σημασία των δύο ρόλων και της κοινής τους ευθύνης για τον σκοπό και τα benefits του έργου.
Παράλληλα απαιτείται συνεχής ανάπτυξη των ικανοτήτων των στελεχών της Δημόσιας Διοίκησης. Ο ΟΟΣΑ (OECD) έχει ήδη συστήσει στην Ελλάδα την ταχεία εφαρμογή μεταρρυθμίσεων στη διαχείριση δημόσιων επενδύσεων, δίνοντας προτεραιότητα στην εκπαίδευση του προσωπικού και στη δημιουργία “centres of skills”. (OECD)
Στις Η.Π.Α., την Ευρωπαϊκή Ένωση και το Ηνωμένο Βασιλείο, έχει δοθεί μεγάλη έμφαση στο Project Management και έχουν δημιουργηθεί πρότυπα έγγραφα (standards) για διοίκηση έργων όπως το PMBOK, PM2 και PRINCE2 που συνοδεύονται και από επαγγελματικές πιστοποιήσεις.
Δεν χρειάζεται λοιπόν να “ανακαλύψουμε τον τροχό”. Τον έχουν ανακαλύψει άλλοι προ πολλού.
Ένα Project Management Office (PMO) για τα έργα που αφορούν όλους μας
Η Ελλάδα χρειάζεται μια ενιαία κουλτούρα διοίκησης δημόσιων έργων. Ένα σύστημα στο οποίο θα συγκεντρώνονται όλα τα έργα της χώρας, θα αναφέρουν τη στρατηγική τους αξία, θα έχουν σαφή υπεύθυνο, θα σχεδιάζονται με μετρήσιμα benefits, θα παρακολουθούνται συστηματικά ως προς χρόνο, κόστος, ποιότητα και κινδύνους και θα αξιολογούνται και μετά την ολοκλήρωσή τους. Και πάνω από όλα, το έργο ΔΕΝ είναι η σύμβαση…
Ένα κεντρικό γραφείο διοίκησης έργων (Project Management Office – PMO) θα μπορούσε να συγκεντρώνει αυτή την εικόνα, να θέτει κοινές προδιαγραφές, να εντοπίζει εγκαίρως τα προβληματικά έργα και να υποστηρίζει τους Project Managers των υπουργείων, των περιφερειών και των μεγάλων δημόσιων οργανισμών.
Θα ήταν ένας ακόμη γραφειοκρατικός μηχανισμός; Το ακριβώς αντίθετο: αποστολή του θα ήταν να μειώνει τη γραφειοκρατία, να επιταχύνει τις αποφάσεις και να αποκαλύπτει εγκαίρως οτιδήποτε ΔΕΝ λειτουργεί.
Στη νέα “οικονομία των έργων (Project Economy)”, όπως την περιγράφει το Harvard Business Review, τα projects είναι πλέον ο βασικός μηχανισμός μέσω του οποίου οι οργανισμοί αλλάζουν, καινοτομούν και δημιουργούν μακροπρόθεσμη αξία. Η ίδια αρχή ισχύει ακόμη περισσότερο για το κράτος.
Για τον πολίτη, λοιπόν, το Project Management δεν είναι ένα διάγραμμα Gantt, μια διεθνής πιστοποίηση ή μια ακόμη αγγλική ορολογία διοίκησης. Είναι κάτι πολύ πιο απλό:
Να ολοκληρώνεται το έργο που μας υποσχέθηκαν, όταν μας το υποσχέθηκαν, με τα χρήματα που μας είπαν ότι θα κοστίσει – και, πάνω απ’ όλα, να προσφέρει στην κοινωνία το όφελος για το οποίο αποφασίστηκε το έργο.
Γιατί στο τέλος, επιτυχημένο δημόσιο έργο ΔΕΝ είναι αυτό που απλώς “παραδόθηκε”.
Είναι αυτό που έκανε τη ζωή του πολίτη καλύτερη!
Αναφορές (References)
(*) https://www.kathimerini.gr/economy/local/258930/to-71-ton-ergon-pliroforikis-aplos-apotygchanei/
(**) https://www.kathimerini.gr/economy/local/415174/elegchos-kai-diafaneia-sta-dimosia-erga/
(***) https://hbr.org/2021/11/the-project-economy-has-arrived
Ο Δρ. Θεοφάνης Γιώτης (BA, MSc, PhD c., PMP, PfMP, CSAP®) διοικεί έργα και προγράμματα έργων στην περιοχή EMEA από το 1987. Είναι Agile Coach, Εισηγητής, Σύμβουλος, Συγγραφέας, Εκπαιδευτής, Επιχειρηματίας και senior Project/Program Manager. Είναι Διευθύνων Σύμβουλος της 12PM Consulting , και πρώτος Πρόεδρος του Greek Chapter of Project Management Institute (www.pmi-greece.org) 2004-2014. Επίσης είναι συνιδρυτής και πρώτος Πρόεδρος του IIBA GREECE Chapter (https://greece.iiba.org). Τέλος διδάσκει Project, Program και Portfolio Management σε πολλαπλά μεταπτυχιακά προγράμματα.
Email: Theofanis.Giotis@12pm.gr, LinkedIn: www.linkedin.com/in/TheofanisGiotis
