Μία από τις πλέον ενδιαφέρουσες τεχνικές πρωτοβουλίες που έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια στον τομέα της ενέργειας στην Ελλάδα ολοκλήρωσαν η Athlos Energy των Στάθη Βλασσόπουλου και Διονύση Χιώνη και η αμερικανική εταιρεία Cambrian Nuclear, παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα της πρώτης προκαταρκτικής μελέτης χωροθέτησης πυρηνικών σταθμών στη χώρα.
Η μελέτη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η πυρηνική ενέργεια επανέρχεται δυναμικά στο διεθνές ενεργειακό προσκήνιο ως μία από τις τεχνολογίες που μπορούν να συμβάλλουν στην επίτευξη των στόχων απανθρακοποίησης, στη διασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας και στη μείωση της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα. Παράλληλα, η ταχεία ανάπτυξη νέων τεχνολογιών μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (Small Modular Reactors – SMRs) έχει αναζωπυρώσει τη συζήτηση σε πολλές χώρες σχετικά με τις δυνατότητες αξιοποίησης της πυρηνικής ενέργειας σε μικρότερη κλίμακα και με αυξημένα πρότυπα ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Athlos Energy και η Cambrian Nuclear προχώρησαν σε μια συνολική αξιολόγηση της ελληνικής επικράτειας, επιχειρώντας να απαντήσουν σε ένα βασικό ερώτημα: σε ποιες περιοχές της χώρας θα μπορούσαν, θεωρητικά και με βάση τα διεθνή πρότυπα ασφαλείας, να εξεταστούν στο μέλλον πυρηνικές εγκαταστάσεις διαφορετικών τεχνολογιών και μεγεθών.
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε μέσω της πλατφόρμας Plinth της Cambrian Nuclear, ενός εξειδικευμένου ψηφιακού εργαλείου που χρησιμοποιείται για την προκαταρκτική αξιολόγηση πιθανών θέσεων εγκατάστασης πυρηνικών μονάδων. Η πλατφόρμα επιτρέπει τη συνδυαστική ανάλυση μεγάλου όγκου γεωχωρικών, γεωλογικών, σεισμοτεκτονικών και περιβαλλοντικών δεδομένων, παρέχοντας μια πολυπαραγοντική εικόνα των πλεονεκτημάτων και των περιορισμών κάθε περιοχής.
Σε αντίθεση με μελέτες που εστιάζουν εξαρχής σε συγκεκριμένες περιοχές ενδιαφέροντος, η παρούσα ανάλυση ακολούθησε γεωγραφικά ουδέτερη προσέγγιση. Εξετάστηκε το σύνολο της ελληνικής επικράτειας χωρίς προκαθορισμένες επιλογές, επιτρέποντας την αντικειμενική αποτύπωση της χωροθετικής καταλληλότητας της χώρας.
Η μεθοδολογία βασίστηκε στις κατευθυντήριες γραμμές του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΙΑΕΑ), της Αμερικανικής Επιτροπής Πυρηνικής Ρύθμισης (NRC) και του Electric Power Research Institute (EPRI), φορέων που διαμορφώνουν τα διεθνή πρότυπα για τη χωροθέτηση και αδειοδότηση πυρηνικών εγκαταστάσεων.
Για την αξιολόγηση χρησιμοποιήθηκαν ελληνικές και διεθνείς βάσεις δεδομένων υψηλής ανάλυσης. Οι ερευνητές εξέτασαν δεκάδες παραμέτρους που σχετίζονται με την ασφάλεια, το φυσικό περιβάλλον και τις υποδομές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η σεισμικότητα, η εγγύτητα σε ενεργά γεωλογικά ρήγματα, οι κίνδυνοι πλημμυρών και κατολισθήσεων, η τοπογραφία, η διαθεσιμότητα γης, η πρόσβαση σε υδάτινους πόρους, η απόσταση από μεγάλα αστικά κέντρα, καθώς και η σύνδεση με υφιστάμενα δίκτυα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και μεταφορικές υποδομές.
Τα ευρήματα της μελέτης επιβεβαιώνουν ότι η σεισμικότητα αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα που επηρεάζει τη δυνατότητα εγκατάστασης μεγάλων πυρηνικών μονάδων στην Ελλάδα. Η χώρα βρίσκεται σε μία από τις πλέον σεισμογενείς περιοχές της Ευρώπης, γεγονός που δημιουργεί αυξημένες απαιτήσεις σχεδιασμού και περιορίζει τον αριθμό των περιοχών που μπορούν να πληρούν τα πλέον αυστηρά διεθνή κριτήρια.
Υπό το πιο συντηρητικό σενάριο αξιολόγησης, το οποίο εφαρμόζει ιδιαίτερα αυστηρές σεισμικές παραδοχές και δεν λαμβάνει υπόψη πιθανές τεχνολογικές βελτιώσεις ή εξειδικευμένες κατασκευαστικές λύσεις, δύο περιοχές αναδεικνύονται ως οι πλέον κατάλληλες για περαιτέρω τεχνική διερεύνηση: η Θράκη και η Νότια Εύβοια.
Σύμφωνα με τους συντάκτες της μελέτης, οι περιοχές αυτές εμφανίζουν συνδυασμό χαρακτηριστικών που τις καθιστούν πιο συμβατές με τις απαιτήσεις χωροθέτησης μεγάλων πυρηνικών σταθμών σε σχέση με άλλες περιοχές της χώρας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η εξέταση εναλλακτικών σεναρίων σχεδιασμού. Η ανάλυση έδειξε ότι εφόσον εφαρμοστούν ενισχυμένες τεχνικές προδιαγραφές αντίστοιχες με εκείνες που χρησιμοποιούνται σε χώρες με υψηλή σεισμικότητα, το φάσμα των δυνητικά κατάλληλων περιοχών διευρύνεται σημαντικά.
Σε αυτή την περίπτωση προστίθενται περιοχές της Δυτικής Μακεδονίας, της Κεντρικής Μακεδονίας, της Ανατολικής Μακεδονίας και της Κεντρικής Ελλάδας, οι οποίες υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν αντικείμενο πιο εξειδικευμένων μελετών στο μέλλον.
Ακόμη πιο ενδιαφέροντα είναι τα συμπεράσματα που αφορούν τις νέες τεχνολογίες μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων και μικρο-αντιδραστήρων. Οι τεχνολογίες αυτές θεωρούνται από πολλούς ειδικούς ως η επόμενη γενιά πυρηνικών συστημάτων, καθώς συνδυάζουν μικρότερο μέγεθος εγκατάστασης, χαμηλότερο κόστος κατασκευής, μεγαλύτερη ευελιξία και αυξημένα επίπεδα παθητικής ασφάλειας.
Η μελέτη καταδεικνύει ότι οι συγκεκριμένες τεχνολογίες μπορούν να ξεπεράσουν ορισμένους από τους περιορισμούς που αντιμετωπίζουν οι μεγάλοι συμβατικοί αντιδραστήρες. Οι μειωμένες ανάγκες σε νερό ψύξης, η μικρότερη έκταση εγκατάστασης και τα υψηλότερα σεισμικά όρια σχεδιασμού επιτρέπουν την εξέταση πολύ μεγαλύτερου αριθμού περιοχών.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, περιοχές της Δυτικής Ελλάδας, της Στερεάς Ελλάδας, της Θεσσαλίας, της Πελοποννήσου αλλά και επιλεγμένες περιοχές της νησιωτικής χώρας εμφανίζουν προοπτικές για την ανάπτυξη μονάδων μικρότερης εγκατεστημένης ισχύος.
Τα ευρήματα αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα καθώς διεθνώς αυξάνεται το ενδιαφέρον για τους SMRs. Ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες, στον Καναδά, στο Ηνωμένο Βασίλειο, στη Γαλλία, στην Πολωνία και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σε εξέλιξη επενδυτικά και τεχνολογικά προγράμματα για την ανάπτυξη τέτοιων μονάδων, οι οποίες θεωρούνται κατάλληλες για ηλεκτροπαραγωγή, βιομηχανικές εφαρμογές και παραγωγή καθαρού υδρογόνου.
Η Athlos Energy επισημαίνει ότι η συγκεκριμένη μελέτη δεν αποτελεί πρόταση εγκατάστασης πυρηνικών σταθμών ούτε υποκαθιστά τις πολυετείς διαδικασίες που απαιτούνται για οποιαδήποτε απόφαση ανάπτυξης πυρηνικών υποδομών. Αντιθέτως, πρόκειται για ένα πρώτο στάδιο τεχνικής χαρτογράφησης, το οποίο αποσκοπεί στην κατανόηση των γεωγραφικών και γεωλογικών περιορισμών αλλά και των δυνατοτήτων που διαθέτει η Ελλάδα.
Παρότι η χώρα δεν διαθέτει σήμερα πυρηνικό πρόγραμμα ηλεκτροπαραγωγής, η μελέτη ανοίγει για πρώτη φορά με συστηματικό τρόπο τη συζήτηση γύρω από τη χωροθετική διάσταση της πυρηνικής ενέργειας στην Ελλάδα. Τα αποτελέσματά της προσφέρουν ένα πρώτο τεχνικό υπόβαθρο για μελλοντικές αναλύσεις και αναδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο οι νέες τεχνολογίες ενδέχεται να μεταβάλουν τα δεδομένα στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη τις επόμενες δεκαετίες.
Λεζάντα κεντρικής φωτογραφίας: Διονύσης Χιώνης-Στάθης Βλασσόπουλος
